Agbụrụ Tanzania

A maara Tanzania maka ọdịbendị ọdịbendị ya bara ụba nke nwere ihe karịrị 100 agbụrụ na ebo dị iche iche. Ọtụtụ ebo Tanzania sitere na Bantu, nke na-anọchite anya ihe dịka 95% nke ndị bi na mba ahụ.

Ebo ndị ọzọ nwere ndị ọkà okwu Nilotic na ụmụ amaala dinta na ndị na-achịkọta ihe. Obere pasentị nke ndị Tanzania si na Arabik na Indian agbụrụ, ukwuu n'ime n'ụsọ oké osimiri mpaghara, Dar Es Salaam na Zanzibar.

nchịkọta akụkọ ihe mere eme

Enwere ike ị nweta akụkọ ihe mere eme nke agbụrụ dị na Tanzania site na ndị na-achụ nta anụ na-asụ Khoisan, ndị e chere na ha bụ ndị mbụ bi na Tanzania. N'ime ọtụtụ narị afọ, ebili mmiri nke ebo dị iche iche kwagara n'ógbè ahụ, ihe ka ukwuu n'ime ndị na-asụ Bantu si West na Central Africa. Ha webatara n'ịrụ ígwè na nka ọrụ ugbo ọhụrụ, na-emetụta ọdịdị agbụrụ agbụrụ na obodo Tanzania.

Agbụrụ ewu ewu na Tanzania

Na Tanzania, a ka nwere ebo ndị bi na ọdịnala, ọkachasị n'ime ime obodo. N'obodo mepere emepe (mana ụfọdụ ebe ndị ọzọ), ọtụtụ ebo na-agwakọta ọnụ, ndị mmadụ na-ebikwa ndụ ọgbara ọhụrụ. Ha ka na-akọwa dị ka akụkụ nke ebo ha, mana na-ebi n'ụlọ nkịtị, na mpaghara agwakọta na ebo na okpukpe ndị ọzọ.

Agbụrụ ndị isi na Tanzania gụnyere:

Sukuma

Ndị Sukuma bụ agbụrụ kacha ukwuu na Tanzania, bi na mpaghara ugwu ọdịda anyanwụ nke mba ahụ, ọkachasị n'ime mpaghara nchịkwa nke Mwanza na Shinyanga. Ụfọdụ Sukuma bikwa na Tabora, Dodoma, na Singida.

Ha na ndị Chagga bụ ebo kacha sie ike na ndị kacha nwee mmetụta na azụmahịa na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, yana ndị India na ndị Arab pere mpe.

Ọ bụ ezie na e nwere obere akwụkwọ akụkọ ihe mere eme banyere Sukuma, e kweere na ndị nna nna ha sitere n’ebe ndị na-asụ Bantu bi n’Ebe Ọdịda Anyanwụ Africa. Mbugharị ha na ebe ha nọ ugbu a na Tanzania mere kemgbe ọtụtụ narị afọ.

N'akụkọ ihe mere eme, ndị ọrụ ugbo, ndị Sukuma, na-akọkarị ihe ubi ma na-arụ obere ọrụ ugbo. A maara ha maka ịgba egwu ha, 'Bugobogobo', ịgba egwu agwọ, ihe dị mkpa n'ime ọtụtụ mmemme ọgwụ na ime mmụọ ha.

Nyamwezi

N'Ebe Ọdịda Anyanwụ Tanzania, ebo Nyamwezi guzoro dịka agbụrụ nke abụọ kachasị ukwuu na-esote Sukuma. Aha ha, Nyamwezi, sụgharịrị ịbụ “ndị nke ọnwa,” àgwà na-egosi na ha na-efe ọnwa ofufe n’oge ochie.

Ekwenyere na ndị Nyamwezi biri na ọdịda anyanwụ-etiti Tanzania na narị afọ nke 17. Agbụrụ ahụ nwere ọtụtụ ala-eze na mmalite narị afọ nke 19, dịka Unyanyembe, Ulyankhulu na Urambo.

Unyanyembe nwere mmetụta karịsịa ka ọ na-achịkwa Tabora, obodo azụmahịa dị mkpa, ma nwee mmekọrịta chiri anya na ndị Arab nke Zanzibar. N'ime akụkọ ihe mere eme ha niile, ndị Nyamwezi na-azụ ahịa na nchọgharị dị anya.

N'ime obodo Nyamwezi ọdịnala, mmụọ ndị nna ochie na-ekere òkè dị mkpa na ndụ kwa ụbọchị. E kweere na ndị nna ochie nwere ikike imetụ ndị dị ndụ aka n'ụzọ dị mma ma ọ bụ na-adịghị mma, na ememe dị iche iche na ụdị ofufe bụ iji mee ka obi dị ndị mmụọ a obi ụtọ.

The Chagga

Ndị Chagga, nke a makwaara dị ka Wachaga na Swahili, bụ agbụrụ Bantu sitere na mpaghara Kilimanjaro nke Tanzania.

Ha na-anọchi anya agbụrụ nke atọ kasị ukwuu na mba ahụ. A haziri ndị Chagga n'ọdịnala ka ha bụrụ steeti ndị nweburu nke dị na mkpọda ugwu Kilimanjaro tupu ọchịchị ha.

Mpaghara a, nke a na-akpọ Chaggaland ma ọ bụ Uchaggani na Swahili n'akụkọ ihe mere eme, nwere nchịkọta nke alaeze Bantu dị adị tupu ọchịchị colonial.

Ndị Chagga nwere akụkọ ọdịnala bara ụba nke ndị ọchịchị ọdịnala obodo mara dị ka 'Mangi' mara. Ha na-ebi n'ime ụlọ a na-akpọ Kihamba, nke bụ ala ezinụlọ nke e kefeworo site n'ọgbọ.

Ndị Chagga bụ agbụrụ dị ike, na Arusha / Moshi bụ mpaghara dị ike. Ụfọdụ ndị ka na-ebi n'ọdịnala, ma ọtụtụ ndị arụwokwa ụlọ ndị mara mma nke ọgbara ọhụrụ.

Ndị Maasai

N'ụzọ megidere, ndị Maasai (na ebo ole na ole ndị ọzọ dị ka Hadzabe) ka na-ebikarị omenala. Ọbụna mgbe ha bịara n’obodo, ha na-eyikarị uwe ọdịnala ha, na-ejikọta ọnụ, na-asụkwa asụsụ ha.

Ekwenyere na ndị Maasai sitere na Ndagwurugwu Naịl dị na North Africa. N'ihe dị ka narị afọ nke 15, ha malitere ịkwaga South, mechaa rute Kenya na Tanzania ugbu a. N'ọgwụgwụ narị afọ nke 17 na nke 18, ndị Maasai nọ n'ọkwa ha, na-achịkwa ọtụtụ odida obodo East Africa.

N'ịbụ ndị a ma ama maka omenala na ejiji ha pụrụ iche, ebo ahụ na-ejigide ndụ ndị na-akwagharịghị ihe, na-adaberekwa n'ịzụ anụ ụlọ.

A na-amata ndị Maasai n'ụzọ dị mfe site na koodu ejiji ha (Shuka), ọla edo edo, na omume dị ịrịba ama nke mgbanwe ahụ, dị ka ịkpọpu ntị na ịgbatị.

Ihe omume omenala dị mkpa bụ emume mmalite ndị dike, nke a maara dị ka 'Eunoto,' bụ ebe ụmụ okorobịa Maasai na-atụgharị gaa n'ịbụ okenye, na-enye ha ọrụ ọhụrụ n'ime ebo ahụ.

Hehe

Ebo Hehe, nke a ma ama maka nkwụsi ike ya na ọdịnala ndị dike, na-achịkwa Mpaghara Iringa na ndịda etiti Tanzania.

N'akụkọ ihe mere eme, ndị Hehe sitere na ọtụtụ obodo ndị meworo agadi na narị afọ nke 19, na-ejikọta ọnụ n'okpuru onye ndu ha ama ama, Chief Mkwawa. Ịdị n'otu a bụ n'ụzọ bụ isi iji guzogide ihe iyi egwu ndị dị n'èzí, karịsịa site n'aka ndị ahịa ohu na ndị na-achị Europe.

Akụkụ a nke ihe nketa omenala ha bụ ihe a ma ama ma na-echeta ọbụna taa.

Na ọha na eze na akụ na ụba, ndị Hehe na-etinye aka na ọrụ ugbo na ịzụ anụmanụ.

Gogo

Agbụrụ Gogo nwere agbụrụ Central Bantu bi na mpaghara Dodoma nke etiti Tanzania. Ha bụ akụkụ nke ndị Bantu sara mbara bụ ndị kwagara n'ofe Africa ihe dị ka puku afọ abụọ ruo 2,000 gara aga.

Ndị Gogo dị iche iche ma dị egwu dịka akụkọ ntolite ha. A maara ha maka egwu ọdịnala ha, na-egosipụta ngwa mpaghara dịka Zeze (ngwa eji eme eriri abụọ), ụdị dị iche iche, na Ndono pụrụ iche, ngwa otu eriri nke sitere na calabash.

The Haya

N'ịbụ ndị bi na mpaghara Kagera dị nso n'akụkụ ọdọ mmiri Victoria, ndị Haya nwere akụkọ ọdịnala mara mma.

A makwaara ha dị ka Wahaya na Swahili, a kwenyere na ha sitere n'aka ndị ọrụ ugbo na-eji ígwè eme ihe bụ ndị gbasaa n'akụkụ dị iche iche nke Africa. Nke a na-adọrọ mmasị nke ukwuu n'ihi na ndị a Iron Age ewepụtala ọdịnihu ga-eduga na ndị Haya anyị maara taa.

 Ndị ọkachamara kwenyere na ha malitere imepụta ígwè, ma ọ bụ ígwè siri ike, laa azụ na 2000 afọ gara aga. Nke a pụtara na ndị mbụ a achọpụtala ụzọ aghụghọ ha ga-esi gwakọta ọla iji mee ya n'ihu ọtụtụ ndị ọzọ gburugburu ụwa.

A maara agbụrụ Haya maka ihe owuwu ya pụrụ iche, nke gụnyere nnukwu ụlọ gbara gburugburu nke apịtị na ahịhịa ahịhịa a na-akpọ mushing.

Nke Makonde

Site na Mozambique, ebo Makonde biri na mpaghara ndịda Tanzania, ọkachasị mpaghara Mtwara.

Ndị Makonde bụ ndị a ma ama n'ụwa niile maka nka ha n'ịkpụ osisi na ihe osise dị mgbagwoju anya n'osisi ebony, na-egosipụta ụdị mmadụ na anụmanụ yana iberibe nkịtị.

Agbụrụ ahụ nwere usoro usoro ọmụmụ matrilineal, nke nwere mkpa dị ịrịba ama nyere akụkụ ezinụlọ nke nwanyị. Ndị Makonde na-enwekwa emume mmalite nke afọ, nke a maara dị ka Nguvumali, ebe ụmụ nwoke na ụmụ agbọghọ na-atụgharị n'oge ntozu, nke nkuzi ọdịnala na emume ihe atụ gosipụtara.

The Pare

Ibi na North-East Tanzania, ebo Pare kewara ụzọ abụọ - Asu na Chasu. Ugwu Pare na-enye ebe dị mma maka ndụ ọrụ ubi ha, nke a maara maka ịkụ unere, agwa, ọka na kọfị.

Ndị Pare nwere usoro mmekọrịta ọha na eze pụrụ iche nke nwere obere ọchịchị nọọrọ onwe ha, nke ọ bụla n'aka onye ọchịchị ketara eketa na-eduzi ya, na-egosi mgbagwoju anya nzukọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha.

Omenala pụtara ìhè bụ ịgba egwu Ijanja, arụrụ arụ ọdịnaala na-etinye mmegharị na ụda olu na-emepụta ihe nkiri na-adọrọ adọrọ.

Makua

Ọ bụ ezie na a na-ahụkarị ya na Mozambique, ebo Makua nwekwara nnukwu ọnụnọ na Tanzania, ọkachasị na mpaghara Mtwara.

Ọdịdị obodo ha bụ omenala nna ochie, na-emesi ike dị ukwuu na usoro ọmụmụ nwoke. N'omenala, ndị Makua bụ ndị a ma ama maka ịkwa akwa, ndị nwoke na-eke ute na nkata ụmụ nwanyị.

A makwa ha nke ọma maka egwu na ịgba egwu ha, na-etinye usoro ukwe na egwu dị mgbagwoju anya na mmemme ha.

Ndị Zaramo

Agbụrụ Zaramo, nke ama ama maka ọha matrilineal siri ike, na-ebikarị na mpaghara osimiri Tanzania, gbadoro ụkwụ na nnukwu obodo Tanzania, Dar es Salaam. Ndị Zaramo na-eme ngwakọta nke okpukpe ọdịnala na Islam, nke juru ebe niile na mpaghara a kemgbe narị afọ nke 18.

Dị ka ndị ọrụ ugbo na ndị ọkụ azụ̀, ndị Zaramo na-akọ ihe ubi ndị dị ka ọka, osikapa, agwa, na akpụ. E wezụga ọrụ ugbo, ebo a maara nka na nka na nka.

Ngosipụta nka ha na-agụnye ite ite na ịkpụ osisi. Ha na-emekwa ụdị ịgba egwú a maara dị ka Mdundiko.

Zigua

Ndị Zigua, nke dị na mpaghara Tanga nke Tanzania, bụ agbụrụ nwere ọrụ ugbo siri ike, na-akọkarị osikapa, millet, cassava, na ịkụ azụ mgbe niile n'akụkụ osimiri.

N'akụkọ ihe mere eme, ndị Zigua na-ekere òkè dị ukwuu n'ahịa dị anya n'okporo ụzọ ndị njem n'etiti ụsọ oké osimiri East Africa na ọdọ mmiri Tanganyika.

N'omenala Zigua, ịgba egwu na egwu na-ewere ọnọdụ n'ememe na emume ọdịnala ha. Otu ihe omume dị otú ahụ bụ ịgba egwu "Ukala", nke bụ ịgba egwu ịchụ nta. N'iji ngwa dị ka ịgbà na mgbịrịgba na-eme ihe, ndị na-eme ihe nkiri na-ama ndị na-ege ha ntị ụtọ site na ngwakọta nke ụda rhythmic na abụ.

Hadza na Sandawe

Agbụrụ Hadza na Sandawe, ndị a na-ewere dị ka agbụrụ ụmụ amaala na Tanzania, na-aga n'ihu na-ebi ndụ ndị na-achụ nta. A na-ahụ ha maka asụsụ 'ịpị' ha pụrụ iche, na-ekekọrịta ụdị asụsụ ndị ahụ n'asụsụ Khoisan nke ndị San ndị South Africa na-asụ.

Iraqw

Ekewapụrụ n'ugwu dị jụụ nke North Central Tanzania, ebo Iraqw edebewo asụsụ Cushitic pụrụ iche, asụsụ dị iche na asụsụ Bantu, Nilotic, na asụsụ Khoisan nke Tanzania. Ndị Iraqw bụ ndị ọrụ ugbo n'ụzọ bụ isi, na-etinye nghọta ha maka ala mgbawa ugwu na-eme nri na mpaghara ahụ iji kụọ ọtụtụ ihe ọkụkụ.

Agbụrụ Tanzania ọ bụla na-eme ka obodo ahụ nwee àgwà pụrụ iche nke omenala, akụkọ ihe mere eme, na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ha jikọtara ọnụ, ha na-egosipụta ọmarịcha ụdị dị iche iche nke Tanzania na-enye, na-ekwupụta ezigbo teepu Africa nke ọdịnala agbụrụ nke na-abụghị nanị na-adị ndụ kama na-eme nke ọma n'ime mpaghara mpaghara nke mba East Africa a.