Hapana chiitiko chemhuka dzesango panyika chakafanana ne Huru Yemusango KufambaMhuka dzinopfuura mamiriyoni 1.5 dziri kufamba-famba muchimiro chekare chisingaperi, mumigwagwa yeTanzania neKenya, dzichitungamirirwa nepfungwa dzechisikigo, mvura, uye kuda kutsvaga huswa hutsva kusingaperi. Huri mbishi, hwakakura, uye hunozvininipisa zvechokwadi. Gwaro iri rinofukidza chokwadi chiri shure kwekutama, nguva yemwedzi, uye zvaunoda kuziva kuti uzvionere wega.
Kutama Kwemhuka Dzemusango Kukuru ndiko kufamba kukuru kwemhuka panyika, kwakazivikanwa muna 2013 seimwe yeZvishamiso Zvinomwe zveMuAfrica. Gore rega rega, vanhu vanopfuura mamiriyoni 1.35 vane ndebvu chena dzekumadokero mbizi, dzakabatana nemazana ezviuru zvembizi nemhara, dzinotevera nzira yakatenderera ichipinda nepakati penzvimbo huru yeSerengeti-Mara dzichitsvaga mafuro matsva nemvura.
Nzira iyi inosvika makiromita angangoita mazana masere, ichifamba kubva mumasango mapfupi ekumaodzanyemba kweTanzania kuchamhembe ichipfuura nepakati nekumadokero kweSerengeti, ichiyambuka Rwizi rweMara ichipinda muMasai Mara yeKenya, uye ichidzoka zvakare. Kutenderera uku hakumbomiri zvachose. Chiitiko chinogara chiripo, chegore rose chinokonzerwa nemafambiro emvura, nematanho akasiyana ekutama achipa zviitiko zvakasiyana zvikuru zvichienderana nenguva yaunoshanyira uye kupi.
Zvakakosha kuti, chikamu chinosvika 70 muzana chevanhu vanotama vanoenda mukati meTanzania. Kunyange zvazvo rwizi rweMara rwakakurumbira runosvika pakati paNyamavhuvhu naGumiguru ruchikwezva vanhu vazhinji, shiri dzemusango dzinopedza mwedzi mipfumbamwe pagore dzichifura uye dzichifamba-famba munzvimbo yeTanzania, zvichiita kuti Tanzania ive nzvimbo chaiyo yekutama.
Kunzwisisa nguva yekutama ndiyo kiyi yekuronga rwendo runokuisa panzvimbo chaiyo panguva chaiyo.
Ndira kusvika Kurume: Mwaka weKudya Kwemombe kuNdutu Kumapani ekumaodzanyemba kweSerengeti neNdutu ndiko kunotanga kutama kunoshamisa. Kubva pakupera kwaNdira kusvika Kurume, mwaka wekubereka nyuchi unowanikwa munzvimbo dzine uswa hupfupi pakati peNabi Gate nenzvimbo dzakakwirira dzeNgorongoro. Padzinenge dzanyanya kukwira, mhuru dzinosvika zviuru zvisere dzinoberekwa zuva rega rega, zhinji dzacho dzichisvika mukati menguva yakamanikana yemavhiki mashoma pakati paKukadzi.
Kuwanda kwemhuka dzichangoberekwa uku kunoita kuti pave nenguva dzinonetsa dzemhuka dzinodya mhuka gore rose. Shumba, mbada, ingwe, mapere, nembwa dzemusango dzinoungana panzvimbo dzekuberekesa vana, uye kuvhima hakuperi. Ndiyo imwe yenguva dzinoshamisa uye dzine simba remanzwiro muSerengeti, kunyangwe kuyambuka rwizi kuchiri kure nemwedzi yakati wandei.
Mapani mapfupi eNdutu anewo hutano hwakanyanya. Mafuro emakomo emakomo ezviuru zvemakore akawanda kubva kumakomo eNgorongoro akapfumisa ivhu risina kudzika necalcium, sodium, nitrogen, uye phosphorus. Huswa hunokura pano hunopa chaizvo zvinodiwa nenyuchi dzine mimba nedzinoyamwisa, uye nharaunda yakashanduka kwezviuru zvemakore kuti iunganidze mapoka munzvimbo iyi chaiyo panguva ino yegore.
Mhuru dzemombe dzinokura zvakanaka kwazvo. Dzinofamba-famba mukati memaminitsi matatu kusvika manomwe ekuzvarwa uye dzinokwanisa kufamba neboka mukati memaawa mashoma. Kukura uku nekukurumidza imhinduro yakananga yekushanduka-shanduka kwehuwandu hwezvikara zvinopoteredza kubereka kwega kwega.
Kubvumbi naChivabvu: Mvura Yakareba uye Kufamba Kwekuchamhembe Mvura painosvika uye uswa huri kumapani ekumaodzanyemba huchitanga kuoma, mapoka emhuka anotanga kufamba akananga kuchamhembe achipfuura nepakati peSerengeti. Iyi inguva yakanyarara yevashanyi, motokari shoma dziri mumigwagwa, nzvimbo dzakasvibira, uye Serengeti ine miti yakawanda uye ine mhepo yakasvibira.
Chikumi naChikunguru: Western Corridor neRwizi Grumeti Kutama uku kunopinda muchikamu chekumadokero cheSerengeti, uko Rwizi Grumeti rwunopa nzvimbo yekutanga yekuyambuka rwizi urwu. Mangwena eNile anomirira mumvura isina kudzika pano, uye kunyange zvazvo nzvimbo dzekuyambuka Grumeti dzisina kunyanya kukura sedzeRwizi Mara, dzinogona kuva dzinoshamisa kuona.
Nyamavhuvhu kusvika Gumiguru: Kuyambuka Rwizi rweMara Iyi ndiyo nhanho yekutama iyo vanhu vazhinji vanofungidzira pavanofungidzira Kutama Kwemhuka Dzakakura. Sezvo mapoka emhuka aya achimanikidzana achipinda kuchamhembe kweSerengeti uye achiyambuka achipinda muMasai Mara yeKenya, anofanira kufamba nerwizi rweMara, iro chete tsime remvura risingaperi rinogona kuchengetedza kutama uku munguva yechando.
Makwara aya haafungidzike, haana kurongeka, uye anoshamisa. Zviuru zveshiri dzinoungana pamucheto perwizi, dzichiita ruzha dzisati dzanyura, dzichirwisa mvura, uye dzichimhanya nengwena hombe dzeNile dzakamirira mumvura. Mamwe makwara aya anosanganisira makumi ezviuru zvemhuka. Dzimwe dzinobviswa zvachose kana mhuka dzinotungamira dzarasikirwa netsinga uye boka remhuka rikadzokera shure. Hapana mutungamiriri anogona kukuudza kuti kuyambuka kuchaitika riini, uye kusafanotaura kuti chimwe chinhu chinoita kuti kupupurira munhu kuve nesimba.
Rwizi rweMara rwakakosha pakurarama kwekufamba kwemhuka. Kana rwizi rwacho rukakundikana, nekuda kwemadhamu kana kutemwa kwemasango ari pedyo neMara, mhedzisiro yacho ichava yakaipa zvikuru. Zvinofungidzirwa kuti shiri dzinosvika 500,000 dzinogona kufa mugore rekutanga chete.
Mbudzi kusvika Zvita: Kudzoka kweSouth Mvura pfupi painosvika muna Mbudzi, mapoka emombe anotanga rwendo rwawo rwekudzoka akananga kumaodzanyemba achipfuura nemuSerengeti, achipedzisa kutenderera kwegore negore uye ozvigadzirira zvakare mwaka wekubereka unotanga muna Ndira.
Mapoka aya anodya huswa hunosvika matani 4,800 pazuva panguva yekutama kwawo. Kuti tinzwisise huwandu ihwohwo, huremu hwenzou huru dzemuAfrica dzinosvika 800 dziri muhuswa, dzinodyiwa zuva rega rega.
Mhuka dzesango dzinosvika 300,000 dzinobata pamuviri mukati memwedzi usingasviki mumwe chete panguva yekubereka, apo nzombe dzinokwikwidzana zvakasimba kuti dziwane nzvimbo dzenguva pfupi uye kodzero dzekuberekesa. Kuberekesa mhuka dzemhando ye "synchronised" ndiko kunoita kuti pave nemwaka wekubereka mhuka dzemhando ye "synchronised", uye kubereka kwakawanda ikoko ndiko kunokonzera zvikara zvinodya mhuka uye kunoita kuti mhuru dzakakwana dzirarame kusvika dzakura.
Mhuru dzinosvika 250,000 dzinoberekwa gore rega rega panguva yekubereka, uye dzinosvika 8,000 kusvika 12,000 dzinosvika pazuva panguva yekukwira kwemvura. Pasinei nekumanikidzwa kukuru kwemhuka dzinodya mhuka, inenge hafu yemhuru dzese dzinoberekwa dzinorarama kusvika dzakura.
Kutama uku kunoisa matani angangoita 3,500 endove muSerengeti ecosystem zuva rega rega. Izvi zvakaenzana nematiroko echitima angangoita 70 ane ndove yakazara zuva nezuva, zvichipa zvinovaka muviri zvakakosha kuzvirimwa uye zvichitsigira mhando dzakasiyana dzezvikwekwe zvendove dzinosvika 100 panguva iyi.
Mhuka dzemusango dzinonzi dzinonzi keystone species. Kudya kwadzinoita huswa hunopfuura mamiriyoni 1.7 pagore kunovhura nzvimbo dzakakura dzemafuro emamwe marudzi anosanganisira mbizi, nungu, nemhara. Pasina nyuka, chimiro chose nekubereka kwemasango eSerengeti zvaizochinja zvikuru.
Kutama uku hakumbomiri zvechokwadi. Inguva inoenderera mberi, yegore rose isina mavambo uye magumo, ichitungamirwa chete nekumhanya kwemvura inonaya gore negore muzvinhu zvipenyu.
Mwedzi wega wega wegore unopa chiitiko chakasiyana uye chechokwadi chekutama. Nguva yakanakisisa inoenderana nezvaunoda kuona.
Kuti muwane nguva yekubereka vana uye mhuka dzinodya mhuka zvakanyanya, shanyirai pakati pekupera kwaNdira naKurume. Kuti muwane nzvimbo dzinozivikanwa dzekuyambuka rwizi rweMara, rongai rwendo rwenyu pakati pekupera kwaChikunguru naGumiguru. Kuti muwane nzvimbo dzakanyarara, dzinodhura zvishoma, uye dzine mhepo yakawanda yeSerengeti nekutama kwakazara uye mota shoma, Kubvumbi, Chivabvu, naMbudzi sarudzo dzakanaka.
Nguva ndiyo chinhu chikuru nekutama, uye kuziva pekumira padanho rega rega regore ruzivo rwunobva pane ruzivo rwunobva pakuva pasi. Kiwoito Africa Safaris, iri muArusha, yave ichitungamira vafambi kusvika pakutama kwemakore, uye timu yeKiwoito inoziva Serengeti zvakanyanya, kubva kunzvimbo dzekuberekesa vana kuNdutu kusvika kumahombekombe erwizi uko kuyambuka kunoitika. Kunyangwe uchida kuona kusagadzikana kwekubereka vana muna Kukadzi, kuyambuka rwizi kunoshamisa muna Nyamavhuvhu, kana mwaka wegirini nemapoka ezvipfuwo ari kufamba, Kiwoito ichagadzira hurongwa hunokuisa panzvimbo chaiyo. Taura nesu kuti utange kuronga rwendo rwako rwekutamira.