Izityalo zePaki yeSizwe yaseSerengeti

I-Serengeti National Park mhlawumbi yeyona ndawo iphakamileyo yezilwanyana zasendle iAfrika. Idume ngokufuduka kwayo kweenqu, iBig Five, kunye noxinzelelo olumangalisayo lwezilwanyana ezizingelayo. Iindwendwe eziza eSerengeti zihlala zihlola izilwanyana zayo ezityebileyo kunye namathafa angenasiphelo. Iintshukumo zezilwanyana zasendle ezidumileyo zidla ngokuyithimba ingqalelo yabo kwaye zinokungazihoyi iintlobo zezityalo ezityebileyo ezondla izilwanyana nezibonelela ngeendawo zokuhlala.

Iintyatyambo zeSerengeti National Park nazo ziyamangalisa kwaye zifanelekile ukujonga. Amathafa engca axhaphakileyo aquka ingca emfutshane efana ne-oat grass ebomvu kunye nefinger grass zihlala zisenza ukutya okusisiseko kwizigidi zezilwanyana ezitya uhlaza. Kweli nqaku, siza kugubungela malunga nezityalo zaseSerengeti.

Iiglasi

I-Serengeti National Park inamathafa amangalisayo agubungela indawo enkulu yomhlaba wayo. AmaMaasai aye ahlala kunye nezilwanyana zasendle eSerengeti. Bemangaliswe ngamathafa amakhulu anwenwele kude lee kunokuba libonwa liliso, balibiza ngokuthi “siringit” ethetha amathafa angenasiphelo. Ingca igqume la mathafa kwaye yondla izigidi zezilwanyana ezitya uhlaza.

Iintlobo ezimbini eziphambili apha ziquka ingca ebomvu ye-oat kwaye ingca yomnwe. Kwaye ngexesha leemvula, amathafa aseSerengeti ajika abe buluhlaza obumeraldi. Ii-Herbivores zikonwabela oku kutya kumnandi ngelixa abafoti abanomdla besonwabela imvelaphi entle yeefoto zabo.

Ingca kukutya okunika ubomi. Zinamandla okwaneleyo kunye nezondlo, eziphila kuzo izilwanyana ezitya utyani njengeenqu, amaqwarhashe namabhadi. Isiqulatho sezondlo kwezi ngca siyatshintsha kwixesha lonyaka kunye nepateni yemvula, nto leyo ephembelela ukufuduka kwezilwanyana ezitya utyani.

Umhlaba oseSerengeti wavela kugqabhuko-dubulo lwamandulo lwentaba-mlilo. Ngoko ke, izityebi kwizondlo, kwaye ngokuqhelekileyo, ingca ecebileyo yezondlo ikhula kuyo. Imililo yamaxesha ngamaxesha ikhuthaza ukukhula okutsha ngokutshisa izinto ezifileyo nezibolayo. Oku kuthintela ukwakhiwa kwengca eninzi, elikhaya lezinambuzane nezifo.

Imithi

I-Serengeti yonganyelwe yingca. Kodwa kukho imithi emininzi. Ezona mithi zixhaphakileyo ziquka umnga, iisoseji, amakhiwane, imithi yesundu yasendle, neminye emininzi. Makhe sijonge eminye imithi eqhelekileyo eSerengeti.

• Imithi yeAcacia

Imithi yeAcacia ixhaphake kakhulu eSerengeti. Zinezithsaba ezinkulu ezimcaba. IAcacias idla ngokuba luncedo kwiintlobo ezininzi zezilwanyana. Iindlulamthi ezineentamo ezinde zitya amagqabi. Iingonyama zidla ngokuphumla phantsi komthunzi wemithi yomnga ngokunjalo namahlosi. Iindlovu zaseAfrika nazo zitya kulo mthi. Imidumba ngumthombo omkhulu wokutya kwizilwanyana ezitya utyani.

IAcacias sisidlo esithandwayo kwizilwanyana ezininzi ezitya izityalo. Ngenxa yoku, baye bavelisa iindlela ezikrelekrele zokuzikhusela kwizilwanyana ezitya utyani. Xa iindlulamthi okanye ezinye izilwanyana zikhangela amagqabi azo, zinokukhupha imiqondiso yemichiza zize zixelele abamelwane bazo. Emva koko, umthi ongummelwane uqalisa ukuvelisa iitannins ezininzi ezenza amagqabi angabinancasa kakhulu kwizilwanyana ezitya utyani. Oku kuziqhelanisa kumangalisayo kwenze i-acacias yagqwesa kwiindawo ezirhabaxa njengeSerengeti National Park.

• Imithi yamakhiwane

Imithi yamakhiwane nayo mininzi eSerengeti. Zixhaphake kakhulu kufutshane nemithombo yamanzi njengemilambo nemilambo. Zikwakhula nakwimimandla ebharhileyo. Izilwanyana ezahlukeneyo zitya emikhiwaneni ngelixa ezinye, ngakumbi ezincinci zifumana indawo yokuhlala. Iziqhamo zabo ziqulethe iswekile eninzi kunye neeprotheni. Uninzi lweentaka, izinambuzane, kunye nezilwanyana ezanyisayo ezinjengeendlovu neenkawu zitya iziqhamo zazo. Oku kunenzuzo ekuphileni kwabo njengoko imbewu yabo isasazeka kwindawo enkulu ibenza babe ninzi.

• Imithi yesoseji

Imithi yesoseji ixhaphakile kwiindonga zemilambo eyomileyo njengakwiSeronera, Grumeti, kunye neminye imilambo. Zinokufumaneka nakwiindawo ezinamahlathi avulekileyo kunye nemifula. Bavelisa isiqhamo esinencindi enetyhefu. Izilwanyana azize ziyitye, ngoko, iyawa kwaye ibole ikhupha imbewu. Esisiqhamo sinobude obungama 60 cm kwaye sikholisa ukuphazamana nomsila wengwe.

• Imithi yeComephorid

I-comephorid (okanye umthi wemore) ngomnye umthi oqhelekileyo eSerengeti, ngakumbi kwiindawo ezinamatye kwinxalenye esempuma. Inophawu lwexolo elixobukayo kumanqanaba amancinci, adla ngokuba ngwevu ukuya kubomvu-mdaka.

Iziqhamo zecomophorid zityiwa ziintaka. Ikwaziwa kakhulu ngeziqhamo kunye namagqabi ayo, anemisebenzi emininzi yokunyanga. Le mithi iyakwazi ukuphila kwiimeko ezimbi zemozulu. Amaxolo awo ashinyeneyo axobukayo ayazikhusela kubushushu obugqithiseleyo nakwimimoya eyomileyo. Iingcambu ezinkulu zibanceda bafumane amanzi emhlabeni naxa kwiinyanga ezomileyo.

• Wild Date Palms

Ngelixa useSerengeti, ngakumbi malunga nemigxobhozo kunye nemilambo, unokubona isundu sasendle. Yenye yezinto ezinqabileyo kodwa ezibalulekileyo ze I-ecosystem yaseSerengeti. Izilwanyana ezininzi zikhetha ukuphumla ngaphezu kwale mithi mihle.

Iziqhamo zabo ezifana nedatiti kukutya okunesondlo kwizilwanyana ezininzi. Zineengcambu ezinzulu ezivumela ukuba zifikelele emanzini nzulu ngaphakathi emhlabeni, ngakumbi ngexesha lonyaka elomileyo. Iziqu ezishinyeneyo nezizeleyo zemithi yesundu ziyawakhusela kwizilwanyana ezitya utyani nasemililweni.

• Ukubetha ameva

Ameva okubetha umlozi axhaphakile eSerengeti. Ziyaphumelela kwiindawo ezinamanzi amaninzi. Ameva azo azizikhondo ezisekelweni zawo. Xa umoya uvuthuza, kuveliswa isandi somlozi.

Le mithi iqhelaniswe kakuhle nokuthintela izilwanyana ezitya utyani njengeendlovu. Okokuqala, iimpondo zabo ziba buhlungu xa zihlaba ingca. Umgongxo womeva wabo wamkela iimbovane ezilumayo. Ezi zinambuzane zifumana ukutya kulo mthi kwaye ngembuyekezo, zikhusela umthi ukuba ungatyiwa zizilwanyana ezitya utyani Eminye imithi ephawulekayo iquka imithi ye-yellow fever, iiambrela, iCommiphora, neminye emininzi. I-Serengeti inoqweqwe olumangalisayo lwezityalo olubandakanya uluhlu lwamatyholo, imifuno, kunye neentyatyambo zasendle