Ho na le libaka lefatšeng tse teng ho feta kamoo ho neng ho lebelletsoe. Serengeti ke e 'ngoe ea tsona. E namela ho pholletsa le lisekoere-k'hilomithara tse 14,763 ka leboea Tanzania, ke e 'ngoe ea libaka tsa khale ka ho fetisisa, tse rarahaneng ka ho fetisisa tikolohong, le tse ruileng ka ho fetisisa liphoofolo tse hlaha lefatšeng. Bakeng sa baeti ba bangata, leeto la lipapali ho pholletsa le lithota tsa Serengeti ke phihlelo e le 'ngoe e matla ka ho fetisisa ea liphoofolo tse hlaha bophelong ba bona. Tataiso ena e akaretsa lintlha tsa bohlokoa, nalane e ikhethang, liphoofolo tse hlaha, le sohle seo u lokelang ho se tseba pele u etela.
Lebitso Serengeti le tsoa lentsoeng la Maasai siringit, le fetolelang ka mokhoa o batlang o le "mabala a sa feleng." Ke e 'ngoe ea mabitso a libaka a loketseng ka ho fetisisa lefatšeng. Tikoloho e kholo ea Serengeti, e fetang meeli e hlophisitsoeng ea serapa sa naha, e akaretsa lisekoere-k'hilomithara tse fetang 30,000 tsa savanna, meru le moru o haufi le noka, e tloha lithoteng tse ka leboea tsa Tanzania ho ea fihla Masai Mara National Reserve ea Kenya.
Tikoloho e kgolo ya Serengeti e kenyeletsa Serapa sa Naha sa Serengeti ka bosona, Sebaka sa Paballo ya Ngorongoro, Serapa sa Diphoofolo sa Maswa, Libaka tse Laolwang ke Diphoofolo tsa Loliondo, Grumeti, le Ikorongo, le Maasai Mara ho tšela moeli Kenya.
Serengeti ke e 'ngoe ea litsamaiso tsa tikoloho tsa khale ka ho fetisisa le tsa bohlokoa ka ho fetisisa lefatšeng. Ho lumeloa hore mekhoa ea eona ea boemo ba leholimo, liphoofolo le limela ha lia fetoha haholo lilemong tse limilione tse fetileng. Ho tsamaea, kapa ho khanna, ho feta moo ho na le maikutlo a 'nete a ho kena lefatšeng le bileng teng nako e telele pele batho ba fihla ho tla le bona.
Batho ba Maasai ba ne ba ntse ba fudisa dikgomo tsa bona ho pholletsa le dithota tsa Serengeti ka dilemo tse ka bang 200 pele bafuputsi ba pele ba Europe ba fihla sebakeng seo. Setsebi sa jeokrafi sa Jeremane, Ngaka Oscar Baumann, e bile Moyuropa wa pele ho ngola sebaka seo, a kena ka 1892. Mofuputsi wa Leborithane Stewart Edward White o ile a latela ka 1913, a rekota dintlha tse qaqileng tsa sebaka le diphoofolo tsa sona tse hlaha.
Sebaka sa pele sa polokelo ea liphoofolo se sa fellang se thehiloe ka 1921, se akaretsa lihekthere tse 800 feela. Sebaka se felletseng sa polokelo se ile sa latela ka 1929. Libaka tsena tse sirelelitsoeng e bile motheo oa Serengeti National Park, e ileng ea phatlalatsoa semmuso ka 1951. Ka 1981, e ile ea khethoa Sebaka sa Bohlokoa ba Lefatše sa UNESCO, e leng kananelo ea bohlokoa ba eona bo ikhethang ba bokahohleng ho saense le batho.
Ha ho ketsahalo e le 'ngoe ea tlhaho e hlalosang Serengeti ho feta Ho falla ho hoholoKe motsamao o moholo ka ho fetisisa oa liphoofolo lefatšeng, 'me ke e 'ngoe ea lipono tse kholo ka ho fetisisa tsa liphoofolo tse hlaha lefatšeng.
Selemo se seng le se seng, diphoofolo tse hlaha tse fetang dimilione tse 1.7, diqoaha tse 500 000, le kgama e 200 000 di latela tsela e chitja ho pholletsa le tikoloho ya Serengeti di batla makgulo le metsi a hlwekileng. Leeto lena le akaretsa dikhilomithara tse ka bang 800 ka kakaretso, le qala ka borwa ba Serengeti ho potoloha sebaka sa Ndutu mme le leba leboya ho pholletsa le bohareng le bophirima ba Serengeti pele le tshela Noka ya Mara ho ya Masai Mara ya Kenya, mme le kgutlele borwa hape ha pula e ntse e fetoha.
Potoloho ena e qala ka matla hoo e ka bang ka Hlakola, ha manamane a fihlang ho halofo ea milione a hlaha lithoteng tse khutšoane tsa joang tsa Ndutu ka libeke tse 'maloa feela. Ka Hlakubele, mehlape e meholo e se e leba leboea. Litšelo tsa Noka ea Mara, tse etsahalang pakeng tsa Phupu le Mphalane, mohlomong ke linako tse makatsang ka ho fetisisa tsa ho falla hohle, ha likete tsa likhomo li ikakhela metsing a tletseng likoena ka maqhubu a matla le a ferekanyang. Ka Pherekhong, mehlape e khutletse boroa, 'me potoloho e qala hape.
Likhoko tse ka bang 250,000 lia shoa nakong ea ho falla ha tsona selemo le selemo, li nkoa ke liphoofolo tse jang tse ling, li khangoa ke metsi litšelong tsa linoka, kapa li inehela mokhathala le lenyora. Ke khopotso e tala le e tšepahalang ea boholo ba tlhaho.
Ka 2013, Phallo e Kgolo e ile ya ananelwa e le e nngwe ya Dimakatso tse Supileng tsa Tlhaho tsa Afrika, e kopana le dibaka tse ding tse kenyeletsang Thaba ya Kilimanjaro, Phula ya Ngorongoro le Noka ya Nile. Haholoholo, tse tharo ho tse supileng tsa dimakatso tsa tlhaho di fumanwa Tanzania.
Serengeti e tšehetsa e 'ngoe ea lihlopha tse fapaneng ka ho fetisisa tsa liphoofolo tse anyesang tse kholo kae kapa kae lefatšeng. Ka litau tse fetang 4,000, mangau a ka bang 1,000, le li-cheetah tse ka bang 550, serapa sena se nkoa e le sebaka se setle ka ho fetisisa Afrika Bochabela sa ho bona liphoofolo tse jang liphoofolo tse hlaha. Lithaba tsa joang tse bulehileng li bolela hore ponahalo e ntle haholo, 'me likatse haholo-holo li bonoa khafetsa li tsoma, li fepa, kapa li phomotse moo likoloi tsa liphoofolo tse ruuoang li bonang.
Serapa sena se na le diphoofolo tse fetang dimilione tse 2 tse se nang molala, ho kenyeletswa le diphoofolo tse hlaha, diqoaha le matsa a fallang, hammoho le dihlopha tsa nare, thuhlo, tlou, kubu, le mefuta e mengata ya matsa ho kenyeletswa topi, harebe, tshepe ya Grant, le tshepe ya Thomson.
Litšukulu li kile tsa fumanoa Serengeti ka bongata empa tsa senyeha ke ho tsongoa ha liphoofolo lilemong tsa ho qetela tsa lekholo la mashome a mabeli la lilemo. Lintja tse hlaha tsa Afrika, e leng mofuta o mong o kotsing, li teng ka bongata bo fokolang le bo fokotsehang. Mefuta e meng kaofela ea liphoofolo tse anyesang tsa savanna tsa Afrika e ka fumanoa mona ka bongata bo phetseng hantle, bo bonoang.
Serengeti e boetse e ikhetha ka ho shebella linonyana, ka mefuta e fetang 500 ea linonyana e tlalehiloeng ho kenyeletsoa linonyana tse jang linonyana tse kang ntsu ea ntoa, bateleur, le bird ea mongoli, hammoho le limpshe, li-crane tse nang le meqhaka, li-flamingo tse haufi le matša, le mefuta e mengata e menyenyane e mebala-bala.
Li hasane ho pholletsa le Serengeti e ka boroa-bohareng, kopjes (e bitsoang "kopi") ke e 'ngoe ea litšobotsi tse ikhethang ka ho fetisisa tsa jeoloji serapeng sena. Lifate tsena tsa gneiss le granite tsa boholo-holo li hlaha lithoteng tse kang lihlekehleke tse majoe, tse bōpiloeng ka lilemo tse limilione ke moea le ho feto-fetoha ha mocheso ho feteletseng. Libaka tse futhumetseng ke letsatsi, mapetso a sireletsang le libaka tse phahameng tsa pono li etsa hore kopjes e be libaka tse ntle tsa phomolo bakeng sa litau, mangau le li-cheetah.
Kopje e 'ngoe e ikhethang Serengeti, e tsejoang e le Simba Kopje, ho lumeloa hore ke eona e susumelitseng Pride Rock bukeng ea Disney ea The Lion King, e leng karolo e monate ea boiqapelo e sa khaotseng ho thabisa baeti ba bacha ba leetong la safari.
Serengeti e tobane le likhatello tse ntseng li tsoela pele tsa paballo ea tikoloho. Ka 2010, mmuso oa Tanzania o ile oa etsa tlhahiso ea kaho ea tsela e kholo ea khoebo ea lik'hilomithara tse 53 ho pholletsa le karolo e ka leboea ea serapa. Tsela ena, e reretsoeng ho ntlafatsa khokahano le lipalangoang ho pholletsa le naha, e ile ea thibeloa ka katleho ke makhotla a molao ka mor'a khanyetso e kholo e tsoang ho batho ba sireletsang paballo ea tikoloho lefatšeng ka bophara. Leha ho le joalo, kaho ea eona ha ea ka ea qheleloa ka thoko ka ho sa feleng, 'me boemo bona bo ntse bo le taba ea matšoenyeho a tsoelang pele har'a ba sebetsang ho sireletsa tikoloho.
Bohahlauli bo nang le boikarabelo, ho kenyeletsoa le ho behelana libuka le basebetsi ba lehae ba nang le mangolo, ho khetha bolulo bo nang le boitšoaro kahare le kantle ho serapa sa boikhathollo, le ho hlompha melao ea serapa sa boikhathollo nakong ea ketelo ea hau, ho bapala karolo ea 'nete ho tšehetseng bokamoso ba nako e telele ba Serengeti.
Serengeti e putsa baeti nako le nako ea selemo, empa phihlelo e fetoha haholo ho latela linako tsa selemo.
Nako ea komello ho tloha ka Phuptjane ho isa Mphalane e fana ka maemo a matle ka ho fetisisa a ho shebella liphoofolo ka kakaretso. Meroho e fokola, liphoofolo li tsepamisa maikutlo mehloling ea metsi, 'me liphoofolo tse jang liphoofolo li bonoa khafetsa. Litšela tsa Noka ea Mara nakong ea Phupu, Phato le Loetse ke tse ling tsa libaka tse ntle ka ho fetisisa tsa ho shebella liphoofolo tse hlaha lefatšeng.
Nako e tala ho tloha ka Pudungwana ho isa Mots'eanong e tlisa libaka tse tala, liphoofolo tse sa tsoa tsoaloa, le linonyana tse ntle haholo. Hlakola ke e 'ngoe ea likhoeli tse monate ka ho fetisisa tseo u ka li etelang, kaha nako ea ho tsoala Ndutu e hlahisa e 'ngoe ea likhoeli tse ngata ka ho fetisisa tsa mesebetsi ea liphoofolo tse jang liphoofolo tse ling kae kapa kae Afrika. Nako e tala e boetse e atisa ho fana ka litefiso tse betere, likoloi tse fokolang serapeng sa boikhathollo, le moea oa boinotši oo nako ea tlhoro e ke keng ea o lekana.
Kiwoito Africa Safaris e thehiloe Arusha, hekeng e eang Serengeti le potolohong e ka leboea. Sehlopha sa Kiwoito se tataisitse baeti ba makholo ho pholletsa le lithota tsa Serengeti 'me se tseba serapa ka tsela e tsoang feela lilemong tsa boiphihlelo ba hau fatše. Ho tloha ho khetheng nako e nepahetseng ea ho etela le ho u beha libakeng tse ntle ka ho fetisisa bakeng sa matsatsi a hau a maeto, ho ea ho tsebeng moo mehlape ea bojaki e tsamaeang teng le hore na litau li robetse ho eng bosiung ba maobane, batataisi ba Kiwoito ba etsa phapang pakeng tsa safari e ntle le e sa lebaleheng. Ikopanye le rona ho qala ho rera leeto la hau la Serengeti.