Abantu baseDatoga bayisizwe esikhuluma i-agro-pastoral esikhuluma isiNilotic, esihlala eduze nedolobha. Lake Eyasi enyakatho yeTanzania eRift Valley nasezifundeni zaseManyara naseSingida enyakatho-maphakathi neTanzania eduze kweNtaba iHanang neLake Basotu. I-Datoga, eyaziwa nangokuthi Tatoga noma okubhekiselwa kulo kusetshenziswa igama lesiSwahili elithi Mang’ati, amaMaasai abhekisela kulo futhi lisho “isitha esihlonishwayo.”
Bangabalimi abanekhono kanye nezingcweti ezinezinhlanga ezingaphansi kwe-10. Isizwe saso esincane kunazo zonke i-pastoral Barabaig, nayo ehlala ikakhulukazi ezindaweni eziphakeme zentaba-mlilo ezisenyakatho ezizungezwe iNtaba iHanang, okuyintaba engcwele eBarabaig.
INDLELA YOKUPHILA KA-DATOGA
AbakwaDatoga, ngombala wezimpahla zabo, bahlangana nendawo abakuzungezile ngengubo yenhlabathi enombala onsundu ngokubomvu, izingubo zesikhumba ezicishwe ngokubomvu, ubuhlalu, amasongo, nemigexo. Obunye ubunjalo bosikompilo kanye nesici sabo esibahlukanisa kwezinye izizwe ukuqoshwa kwabo kokuhlobisa eduze kwamehlo abo ngamaphethini ayindilinga.
Badla inyama, ubulongwe benkomo, bafihla amafutha, ubisi, izimpondo, igazi, nemisipha ngenxa yezizathu ezisetshenziswayo nezingokwesiko, ezifana namaMaasai. Babethembela emikhiqizweni yobisi futhi bafuduke noma nini lapho izinkomo zabo zifuna ukuyokwakha amadlelo, njengabazukulu bakudala. Sebezinze impilo yezolimo, belima ummbila, ubhontshisi kanye namabele emaphaselaneni amancane omhlaba. Impilo yabo inzima njengoba behlala ezindaweni eziwugwadule lapho amanzi eyindlala khona njalo engcolile. Banesithembu, futhi abesifazane babo bahlelwa ngokwendlela ababeshade ngayo. Abalingani bomshado kumelwe babe abangaphandle kwesizwe.
Umkhandlu wabadala uphethe ubuholi namandla. Abadala bangakwazi ukukhokhisa kokubili izinhlawulo neziqalekiso, kuyilapho ukucindezela kweqoqo kuyindlela evamile yokulawula umphakathi. Ngezikhathi zesiko, abesilisa babheka ubhiya woju njengesiphuzo esingcwele.
AmaTanzania abheka i UDatoga njengesizwe esibuyela emuva. Abakwazi ukufunda esikoleni, futhi cishe u-5% wamaDatoga owazi isiSwahili, ulimi lwesizwe lwaseTanzania. I-1% kuphela yabantu efundile. Izindinganiso zabo zokuhlanzeka ziphansi, futhi ukufa kwezinsana kuphezulu. Banomjikelezo omncane wokusebenzelana nomakhelwane babo, abanobudlelwano obushubile nabo, futhi njengoba ukuhlala kwabo bodwa eTanzania kubhebhethekiswa yilezi zimo.
YAZIWA NGE
Isizwe samaDatoga sizithatha njengesizwe esidala kunazo zonke eTanzania (ezinye izizwe ezifana namaMaasai kanye namaBushmen nazo zibanga lolu dumo). Ngokuvamile baziwa ngokuzigcina kubo futhi bayisizwe sabantu abaziqhenyayo namaqhawe anolaka aziwa ngekhono lawo lokucasha. Banekhono futhi baziwa nangobuciko bensimbi, ubuhlalu, amasongo ethusi, nemigexo, kuyilapho benikezela ngemicibisholo esizweni samaHadzabe. Nakuba zaziwa ngokwelusa izimbuzi, izimbongolo, izimvu, nokufuya izinkukhu, izinkomo ziyizilwane ezifuywayo ezibaluleke kakhulu.